Friday, 31 August 2012

'Gapo


Isang bayan sa gitnang Luzon ang masigla at magulo dahil sa pagdaong ng barkong pansadatahan ng Amerika sa base militar nito sa Pilipinas-- ang mundo ng 'Gapo'. Sa madidilim at maingay na club at bars, na pinaglalagian ng mga Ameriakano sa Gapo, makikila ng mga mambabasa ang mga karakter ni Mike, Magda, Ali, at Modesto. Bagama't may iba't ibang buhay, paninindigan at katauhan ang bawat karakter, malaki pa din ang pagkakahalintulad ang kani-kanilang mga problema.

Isang binatang  Amerikanong puti ang kumakanta ng may lyrics na pasaring sa mga 'Kano at hostess na pumupuno sa isang bar sa 'Gapo. Dahil ang kanta ay Filipino, pawang ang mga hostess lang ang tunay na nagtatawanan habang ang mga 'di nakakaintinding mga Amerikano'y pilit na nakikisama sa halakhakan ng kanilang mga ka-table, para maiwasang mapahiya. Ang kumakanta sa entablado ay si Mike, at sa kanyang mga awit nailalabas niya ang pagkapoot sa isang parte ng kanyang pagkatao-- ang pagiging anak sa labas ng isang dating GI na 'Kano sa isang dating hostess na si Dolores.

Isa sa mga karamihan ng mga hostess sa bar ay si Magda, ang roommate at kaibigan ng nanay ni Mike (na sa paglaon ay naging kaibigan na din niya). Kabilang si Magda sa maraming nangangarap makalipat sa Amerika sa pamamagitan ng pagpapakasal sa isang sundalong 'Kano. Ang mga gaya ni Magda ay sadyang humahanap ng karelasyong 'Kano, hindi para umibig, kundi para matupad ang kanyang mga pangarap ng masmaayos na buhay. Sa katangiang ito ni Magda, naaalala ni Mike ang sinapit ng kanyang inang si Dolores, at dahil dito, madalas na nagiging punto ng pagtatalo sa pagitan nilang magkaibigan.

Ang karakter ni Magda ang pinakadirektang metaphor para sa Pilipinas na mabilis na nagpasilaw sa materyelistang pananaw ng mga Amerikano. Gaya ng mahirap na buhay ni Magda, ang Pilipinas ay nasadlak sa kahirapan matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Ginusto ni Magda, at gayon din ng Pilipinas, na mapabilis ang pag-unlad o pagyaman. Sa kaso ng Pilipinas, hinayaan ng gobyerno ang Tydings Rehabilitation Act upang makakuha ng "tulong" mula sa Amerika kapalit ang lupang gagawing base militar ng mga Amerikano dito sa Timogsilangang Asya. Sa pangyayari kay Magda, pumayag naman siya na sumiping sa costumer niyang 'Kano upang makakuha ng "allowance". At gaya din ng kinahinatnan ni Magda sa 'Kanong costumer, nagiwan ang mga Amerikano ng mga pinsala sa mga nagi nitong base militar.

Habang si Magda ay lapitin ng mga lalaki, si Ali naman ang tila hirap na hirap makahanap ng lalaking iibig sa kanya sa dahilang siya ay isang bakla. Bumabayad si Ali ng lalaki upang makakuha ng isang gabing aliw. Nagkaroon lang ng pagkakaiba ang kanyang buhay nang dumating ang pamangkin niyang si Jeffrey. Sa takot  na magaya sa kanya ang pamangkin, pinilit niyang makahanap ng isang tunay na lalaking iibig sa kanya. Tila dininig ng Diyos ang kanyang panalangin, may nakikilala siyang Amerikanong sundalo, seloso pero maalalahanin sa kanya...o iyon nga ba ang tunay na katauhan ng sundalo?

Kompara sa Dekada '70, ang nobelang ito ay bahagya at metaphorical lamang ang nagbibigay pansin  sa femistang opinyon sa karakter ni Magda. Ipinagiiba nitong nobela din ay ang ilan-ilang may simpatyang komento para sa mga bakla. Ito naman ay makikita sa karakter ni Ali. Isang halimbawa ng paglalarawan sa buhay ni Ali:
"Sa Gapo o saanmang lugar, ang mga gaya ni Alipio ay makakatipo...magmamagdamag sila kung saan at bukas, uuwi si Bakla nang barya na lang ang laman ng pitaka niya, kung titirhan pa nga siya maski barya ng lalaking sasamahan niya ngayong gabi.
Ito yata ang batas ng kasarinlan at padron ng buhay ng mga gaya ni Ali."
Sa apat na tauhan ng nobela, tila si Modesto ang may matiwasay na buhay dahil sa malaking kita niya sa trabaho, ang bagay na pinagtitimpian din niya. Parang normal lang din naman na matapos ang mahirap na araw ng trabaho niya baseng Amerikano, ibinuhuhos niya malaking kita niya sa pag-iinom sa bar. Sa katwiran naman niya:
"Ke alak, ke gamot, paglagi mong iniinom... katagala'y nagiging manhid ang katawan mo. Sa huli'y hindi ka na tatablan pa. Totoo 'yon pati sa kaso ng pagkaapi."
Matiyatiyaga na ni Modesto ang paghihirap sa trabaho ngunit biglang nag-iba  ang sitwasyon nang malaman niya na ang kanyang anak ay magtatrabaho na din sa base ng Amerikano. Sa pag-aalala sa kanyang imahe at dignidad sa pagtingin sa kanya ng bata, napilitan na si Modestong baguhin na ang pagtrato sa kanya ng mga Amerikano.

Nakita ang biglang pag-iiba ni Modesto sa isang tagpo kung saan nakikipag-usap sa kanya si William, isang kaibigang Amerikano:

"'You know something? Japan doesn't ever allow US nuclear ships to go anywhere near their territory. They're too cautious to take the chance.'
'The chance of having a leak and exploding?'...
'Zambales and Bataan would be erased from the map. Not a single thing would survive'... 
 'I just wish one thing, William'
'That you wouldn't happen to be around when something like that happens?' biro niya.
'That all of you are are around when something like that happens!'"

Gaya ng ibang nobela ni Lualhati Bautista, ang  'Gapo' ay isang pagsasalarawan at paglalahad ng problemang panlipunan. Ang malaking pagkakaiba ng 'Gapo sa Dekada '70 ay ang kapakinabangan ng ikatlong punto de vista, kung saa, masmalayang nailahad ni Bautista ang aping kalagayan ng mga Filipino sa base militar ng Amerika sa Pilipinas. Sa pangibabaw, aakalain na ang tunggalian sa nobela ay limitado lamang sa away ng mga Amerikanong puti laban sa mga Filipino. Subalit kung susuriin, malaking parte ng tunggalian din ang mga sikolohiyal na problema ng mga tauhan. Isa itong kwento na hindi lamang tumatalakay sa tagong girian ng bansang Pilipinas at Amerika. Higit sa lahat, nagbabahagi din ito ng kwento ukol sa pang-aabuso sa dignidad ng mga indibidwal, at kung paano dapat ipaglalaban ang kanyang pagkatao.

No comments:

Post a Comment